Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Βασίλης Τακτικός, φίλος της Μαργαρίτας Παπανδρέου, μιλά στο iefimerida για την προσωπικότητά της, τις πολιτικές της ιδέες και τη σχέση της με την κοινωνία των πολιτών.
Η συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου στο γυναικείο κίνημα και στον αγώνα για την ισότητα των φύλων είναι η πλευρά της δράσης της που έχει αναγνωριστεί ευρύτερα, ακόμη και από τους πολιτικούς της αντιπάλους. Υπήρξαν, ωστόσο, και άλλες πτυχές της πολιτικής της σκέψης και της κοινωνικής της παρέμβασης, οι οποίες, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Βασίλη Τακτικό, παραμένουν λιγότερο γνωστές. Ο κ. Τακτικός, επιστήθιος φίλος της, μιλά στο iefimerida για τη γυναίκα πίσω από τη δημόσια εικόνα, τις συζητήσεις στο σπίτι της στην Αλμυρή και τις παρεμβάσεις της που, όπως υποστηρίζει, επηρέασαν και τον Γιώργο Παπανδρέου.
«Η Μαργαρίτα ήταν εξαιρετική και πολύ απλή. Έκανε παρέα με απλούς ανθρώπους. Το σπίτι της ήταν πάντα ανοιχτό, καλούσε συχνά κόσμο για φαγητό και συζήτηση και μαγείρευε η ίδια. Μάλιστα δεν θα ξεχάσω ότι αρκετές φορές πήγαινε η ίδια να πλύνει και τα πιάτα παρόλο που είχε βοηθό. Στην Αλμυρή, όπου έμεινε για αρκετά χρόνια, υπήρχε αυτή η δυνατότητα να συγκεντρώνονται άνθρωποι, να συζητούν και να ανταλλάσσουν απόψεις. Δεν την ενδιέφερε η οικονομική θέση κάποιου, αλλά ο κοινωνικός του ρόλος και το τι μπορούσε να προσφέρει», αναφέρει ο Βασίλης Τακτικός.
Η περιγραφή του συνδέεται με τον τρόπο που η Μαργαρίτα Παπανδρέου αντιλαμβανόταν την πολιτική και την κοινωνική δράση. Σύμφωνα με τον ίδιο, έδινε προτεραιότητα στους ανθρώπους που είχαν διάθεση προσφοράς, διατηρούσε επαφές με οργανώσεις και δεν αντιμετώπιζε την πολιτική συμμετοχή ως υπόθεση μόνο των κομματικών μηχανισμών. «Ήταν υπέρ των αδυνάτων και προτιμούσε τις ισότιμες σχέσεις. Δεν έκανε παρέα με ανθρώπους μόνο επειδή ανήκαν σε μια υψηλή κοινωνική τάξη. Για εκείνη είχε σημασία η προσφορά και ο κοινωνικός ρόλος. Ήθελε να βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους που είχαν ενδιαφέρον για την κοινωνία και όχι απλώς σε πρόσωπα που αναζητούσαν προσωπική προβολή», λέει.
Η επιρροή στον Γιώργο Παπανδρέου
Ο κ. Βασίλης Τακτικός αναφέρεται στην επιρροή που, κατά την εκτίμησή του, ασκούσε η Μαργαρίτα Παπανδρέου στον Γιώργο Παπανδρέου, ιδιαίτερα σε ζητήματα προοδευτικότητας, δικαιωμάτων, κοινωνικών κινημάτων και οικολογικής πολιτικής.
«Η Μαργαρίτα είχε επιρροή στον Γιώργο Παπανδρέου σε θέματα προοδευτικότητας, δικαιωμάτων και ενίσχυσης των κοινωνικών κινημάτων. Είχε μια διαφορετική αντίληψη για το πώς πρέπει να λειτουργεί η πολιτική και για τον ρόλο που πρέπει να έχουν οι κοινωνικές συλλογικότητες. Δεν την ενδιέφερε μόνο η κομματική πολιτική, αλλά το πώς οι ιδέες μπορούν να συνδεθούν με την κοινωνία και με τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες», σημειώνει. Σύμφωνα με τον κ. Τακτικό, η παρέμβασή της γινόταν μέσα από τις ιδέες της, τις σχέσεις της με κοινωνικούς φορείς και τη στήριξη ανθρώπων που συμμετείχαν σε κινήματα.
«Δεν επιδίωκε θέσεις εξουσίας. Επηρέαζε μέσα από τις ιδέες της. Είχε παγκόσμια διασύνδεση με προσωπικότητες της διεθνούς Αριστεράς και των κινημάτων ειρήνης, αλλά παράλληλα διατηρούσε μια απλή και άμεση σχέση με τους ανθρώπους. Η πολιτική της επιρροή δεν ήταν μόνο μέσα από τις επίσημες δομές, αλλά και μέσα από τις επαφές της με οργανώσεις και κοινωνικές ομάδες», αναφέρει.
Η «οικοανάπτυξη» πριν από την πράσινη ανάπτυξη
Ο δημοσιογράφος- συγγραφέας αναφέρεται στην έννοια της «οικοανάπτυξης», την οποία, όπως λέει, η Μαργαρίτα Παπανδρέου χρησιμοποιούσε ήδη από το 2005-2006. Η προσέγγισή της, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν ευρύτερη από την «πράσινη ανάπτυξη», για την οποία μιλούσε αργότερα ο Γιώργος Παπανδρέου ως αρχηγός του ΠΑΣΟΚ και μετέπειτα ως πρωθυπουργός, καθώς περιλάμβανε όχι μόνο την προστασία των οικοσυστημάτων, αλλά και τη δίκαιη κατανομή των εταιρικών φόρων και τη δημιουργία ευκαιριών για τις αδύναμες κοινωνικές ομάδες.
«Η Μαργαρίτα χρησιμοποιούσε τον όρο “οικοανάπτυξη” από το 2005-2006. Για εκείνη ήταν κάτι περισσότερο από την “πράσινη ανάπτυξη”. Δεν αφορούσε μόνο τα οικοσυστήματα, αλλά και τη δίκαιη κατανομή των φόρων, ιδιαίτερα των εταιρικών φόρων. Είχε μια πιο συνεκτική αντίληψη για το ζήτημα. Δεν έβλεπε την πράσινη ανάπτυξη μόνο από την πλευρά της βιομηχανικής εκμετάλλευσης, αλλά ως έναν νέο τρόπο ζωής και ως δυνατότητα δημιουργίας ευκαιριών για αδύναμες κοινωνικές ομάδες», εξηγεί.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η Μαργαρίτα Παπανδρέου πίεζε τον Γιώργο Παπανδρέου να μετατρέψει το ΠΑΣΟΚ σε «πράσινο κόμμα». Η έννοια που προωθούσε, όπως περιγράφει, δεν περιοριζόταν στην οικολογική διάσταση της ανάπτυξης, αλλά συνδεόταν με την κοινωνική δικαιοσύνη και την οικονομική κατανομή. «Είχε τη διορατικότητα να θέτει αυτά τα ζητήματα αρκετά χρόνια πριν γίνουν ευρέως γνωστά. Δεν την ενδιέφερε η πράσινη ανάπτυξη ως μια απλή οικονομική ή βιομηχανική διαδικασία. Την ενδιέφερε πώς θα μπορούσε να αποτελέσει έναν τρόπο ζωής και να δημιουργήσει ευκαιρίες για ανθρώπους και ομάδες που βρίσκονταν σε πιο αδύναμη θέση. Αυτή ήταν η διαφορά της προσέγγισής της», αναφέρει.
Η κοινωνική οικονομία ήταν ένα ακόμη πεδίο στο οποίο, σύμφωνα με τον κ. Τακτικό, η Μαργαρίτα Παπανδρέου επιχείρησε να ασκήσει επιρροή. Ο ίδιος αναφέρεται στον αγώνα της για την ένταξη της κοινωνικής οικονομίας στην πολιτική ατζέντα και στη διάθεση, όπως λέει, ενός ξεχωριστού κονδυλίου κατά την πρώτη περίοδο του Γιώργου Παπανδρέου.
«Έκανε μεγάλο αγώνα τότε να εντάξει την κοινωνική οικονομία και το πέτυχε. Επί του κ. Γιώργου Παπανδρέου διατέθηκε για πρώτη φορά ένα ατόφιο κονδύλι για την κοινωνική οικονομία, με στόχο την απασχόληση στα χαμηλότερα στρώματα. Ήταν ένα ζήτημα που την ενδιέφερε ιδιαίτερα, γιατί συνδεόταν με τη στήριξη των ανθρώπων που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη».
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τις πρωτοβουλίες της για τους νέους αγρότες, αλλά και τις απευθείας συναντήσεις της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ με διάφορες κοινωνικές ομάδες.
«Η Μαργαρίτα ήταν υπέρ των αδύναμων και δεν έδινε σημασία στην οικονομική θέση, αλλά στον κοινωνικό ρόλο. Είχε πάρει πρωτοβουλίες για τους νέους αγρότες και διοργάνωνε απευθείας συναντήσεις της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ με διάφορες κοινωνικές ομάδες. Ήθελε να υπάρχει επαφή με τους ανθρώπους και να ακούγονται οι ανάγκες τους», λέει.
Η πολιτική αντίληψη της Μαργαρίτας Παπανδρέου, όπως την περιγράφει ο κ. Βασίλης Τακτικός, δεν εξαντλούνταν στη λειτουργία των κομμάτων. Πίστευε στην άμεση δημοκρατία και στη δύναμη των κοινωνικών συλλογικοτήτων, διατηρώντας σχέσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συλλόγους και κινήματα που δραστηριοποιούνταν στο περιβάλλον, στην κοινωνική οικονομία και στην ειρήνη.
«Πίστευε στην άμεση δημοκρατία και όχι μόνο στο κόμμα και στην ιεραρχημένη πολιτική. Θεωρούσε ότι η ισχύς πρέπει να βρίσκεται στις συλλογικότητες. Είχε στενές σχέσεις με οργανώσεις της κοινωνίας και συλλόγους, όχι μόνο γυναικείους. Είχε επαφές με ανθρώπους που ασχολούνταν με το περιβάλλον, την κοινωνική οικονομία, την ειρήνη και άλλες κοινωνικές δράσεις. Πίστευε ότι τα κινήματα έπρεπε να ενισχυθούν και να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία», επισημαίνει.
Παράλληλα, ο κ. Βασίλης Τακτικός αναφέρεται στην κοινωνική δράση της Μαργαρίτας Παπανδρέου στην Αχαΐα, από το 1966, όπου συμμετείχε σε δράσεις κατά της φτώχειας και στη διανομή ρούχων με οργανώσεις από την Αμερική.
«Από το 1966, στην Αχαΐα, έκανε κοινωνικές δράσεις κατά της φτώχειας. Συνεργαζόταν με οργανώσεις από την Αμερική για τη διανομή ρούχων. Αυτή η δράση δείχνει ότι το ενδιαφέρον της για τους ανθρώπους και τις κοινωνικές ανάγκες υπήρχε από νωρίς. Δεν περιοριζόταν σε μια συγκεκριμένη περίοδο ή σε ένα μόνο κίνημα, αλλά αναζητούσε τρόπους να βοηθήσει και να κινητοποιήσει ανθρώπους».
Η εθελοντική δράση αποτελούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, βασικό στοιχείο της αντίληψής της για τα κινήματα. Δεν προωθούσε ανθρώπους που αναζητούσαν απλώς μια θέση, αλλά πρόσωπα που είχαν διάθεση προσφοράς. «Προωθούσε άτομα που είχαν κάτι να προσφέρουν και όχι καριερίστες. Έψαχνε να βρει εθελοντές μέσα στο κίνημα και πίστευε στη σημασία του εθελοντισμού. Για εκείνη, η συμμετοχή στα κινήματα έπρεπε να έχει ουσιαστικό περιεχόμενο. Δεν την ενδιέφερε απλώς να υπάρχουν άνθρωποι που θα καταλάμβαναν θέσεις, αλλά άνθρωποι που θα μπορούσαν να προσφέρουν στην κοινωνία», σημειώνει.
Διαβάστε περισσότερα στο iefimerida.gr
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Βασίλης Τακτικός, φίλος της Μαργαρίτας Παπανδρέου, μιλά στο iefimerida για την προσωπικότητά της, τις πολιτικές της ιδέες και τη σχέση της με την κοινωνία των πολιτών.
Η συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου στο γυναικείο κίνημα και στον αγώνα για την ισότητα των φύλων είναι η πλευρά της δράσης της που έχει αναγνωριστεί ευρύτερα, ακόμη και από τους πολιτικούς της αντιπάλους. Υπήρξαν, ωστόσο, και άλλες πτυχές της πολιτικής της σκέψης και της κοινωνικής της παρέμβασης, οι οποίες, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Βασίλη Τακτικό, παραμένουν λιγότερο γνωστές. Ο κ. Τακτικός, επιστήθιος φίλος της, μιλά στο iefimerida για τη γυναίκα πίσω από τη δημόσια εικόνα, τις συζητήσεις στο σπίτι της στην Αλμυρή και τις παρεμβάσεις της που, όπως υποστηρίζει, επηρέασαν και τον Γιώργο Παπανδρέου.
«Η Μαργαρίτα ήταν εξαιρετική και πολύ απλή. Έκανε παρέα με απλούς ανθρώπους. Το σπίτι της ήταν πάντα ανοιχτό, καλούσε συχνά κόσμο για φαγητό και συζήτηση και μαγείρευε η ίδια. Μάλιστα δεν θα ξεχάσω ότι αρκετές φορές πήγαινε η ίδια να πλύνει και τα πιάτα παρόλο που είχε βοηθό. Στην Αλμυρή, όπου έμεινε για αρκετά χρόνια, υπήρχε αυτή η δυνατότητα να συγκεντρώνονται άνθρωποι, να συζητούν και να ανταλλάσσουν απόψεις. Δεν την ενδιέφερε η οικονομική θέση κάποιου, αλλά ο κοινωνικός του ρόλος και το τι μπορούσε να προσφέρει», αναφέρει ο Βασίλης Τακτικός.
Η περιγραφή του συνδέεται με τον τρόπο που η Μαργαρίτα Παπανδρέου αντιλαμβανόταν την πολιτική και την κοινωνική δράση. Σύμφωνα με τον ίδιο, έδινε προτεραιότητα στους ανθρώπους που είχαν διάθεση προσφοράς, διατηρούσε επαφές με οργανώσεις και δεν αντιμετώπιζε την πολιτική συμμετοχή ως υπόθεση μόνο των κομματικών μηχανισμών. «Ήταν υπέρ των αδυνάτων και προτιμούσε τις ισότιμες σχέσεις. Δεν έκανε παρέα με ανθρώπους μόνο επειδή ανήκαν σε μια υψηλή κοινωνική τάξη. Για εκείνη είχε σημασία η προσφορά και ο κοινωνικός ρόλος. Ήθελε να βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους που είχαν ενδιαφέρον για την κοινωνία και όχι απλώς σε πρόσωπα που αναζητούσαν προσωπική προβολή», λέει.
Η επιρροή στον Γιώργο Παπανδρέου
Ο κ. Βασίλης Τακτικός αναφέρεται στην επιρροή που, κατά την εκτίμησή του, ασκούσε η Μαργαρίτα Παπανδρέου στον Γιώργο Παπανδρέου, ιδιαίτερα σε ζητήματα προοδευτικότητας, δικαιωμάτων, κοινωνικών κινημάτων και οικολογικής πολιτικής.
«Η Μαργαρίτα είχε επιρροή στον Γιώργο Παπανδρέου σε θέματα προοδευτικότητας, δικαιωμάτων και ενίσχυσης των κοινωνικών κινημάτων. Είχε μια διαφορετική αντίληψη για το πώς πρέπει να λειτουργεί η πολιτική και για τον ρόλο που πρέπει να έχουν οι κοινωνικές συλλογικότητες. Δεν την ενδιέφερε μόνο η κομματική πολιτική, αλλά το πώς οι ιδέες μπορούν να συνδεθούν με την κοινωνία και με τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες», σημειώνει. Σύμφωνα με τον κ. Τακτικό, η παρέμβασή της γινόταν μέσα από τις ιδέες της, τις σχέσεις της με κοινωνικούς φορείς και τη στήριξη ανθρώπων που συμμετείχαν σε κινήματα.
«Δεν επιδίωκε θέσεις εξουσίας. Επηρέαζε μέσα από τις ιδέες της. Είχε παγκόσμια διασύνδεση με προσωπικότητες της διεθνούς Αριστεράς και των κινημάτων ειρήνης, αλλά παράλληλα διατηρούσε μια απλή και άμεση σχέση με τους ανθρώπους. Η πολιτική της επιρροή δεν ήταν μόνο μέσα από τις επίσημες δομές, αλλά και μέσα από τις επαφές της με οργανώσεις και κοινωνικές ομάδες», αναφέρει.
Η «οικοανάπτυξη» πριν από την πράσινη ανάπτυξη
Ο δημοσιογράφος- συγγραφέας αναφέρεται στην έννοια της «οικοανάπτυξης», την οποία, όπως λέει, η Μαργαρίτα Παπανδρέου χρησιμοποιούσε ήδη από το 2005-2006. Η προσέγγισή της, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν ευρύτερη από την «πράσινη ανάπτυξη», για την οποία μιλούσε αργότερα ο Γιώργος Παπανδρέου ως αρχηγός του ΠΑΣΟΚ και μετέπειτα ως πρωθυπουργός, καθώς περιλάμβανε όχι μόνο την προστασία των οικοσυστημάτων, αλλά και τη δίκαιη κατανομή των εταιρικών φόρων και τη δημιουργία ευκαιριών για τις αδύναμες κοινωνικές ομάδες.
«Η Μαργαρίτα χρησιμοποιούσε τον όρο “οικοανάπτυξη” από το 2005-2006. Για εκείνη ήταν κάτι περισσότερο από την “πράσινη ανάπτυξη”. Δεν αφορούσε μόνο τα οικοσυστήματα, αλλά και τη δίκαιη κατανομή των φόρων, ιδιαίτερα των εταιρικών φόρων. Είχε μια πιο συνεκτική αντίληψη για το ζήτημα. Δεν έβλεπε την πράσινη ανάπτυξη μόνο από την πλευρά της βιομηχανικής εκμετάλλευσης, αλλά ως έναν νέο τρόπο ζωής και ως δυνατότητα δημιουργίας ευκαιριών για αδύναμες κοινωνικές ομάδες», εξηγεί.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η Μαργαρίτα Παπανδρέου πίεζε τον Γιώργο Παπανδρέου να μετατρέψει το ΠΑΣΟΚ σε «πράσινο κόμμα». Η έννοια που προωθούσε, όπως περιγράφει, δεν περιοριζόταν στην οικολογική διάσταση της ανάπτυξης, αλλά συνδεόταν με την κοινωνική δικαιοσύνη και την οικονομική κατανομή. «Είχε τη διορατικότητα να θέτει αυτά τα ζητήματα αρκετά χρόνια πριν γίνουν ευρέως γνωστά. Δεν την ενδιέφερε η πράσινη ανάπτυξη ως μια απλή οικονομική ή βιομηχανική διαδικασία. Την ενδιέφερε πώς θα μπορούσε να αποτελέσει έναν τρόπο ζωής και να δημιουργήσει ευκαιρίες για ανθρώπους και ομάδες που βρίσκονταν σε πιο αδύναμη θέση. Αυτή ήταν η διαφορά της προσέγγισής της», αναφέρει.
Η κοινωνική οικονομία ήταν ένα ακόμη πεδίο στο οποίο, σύμφωνα με τον κ. Τακτικό, η Μαργαρίτα Παπανδρέου επιχείρησε να ασκήσει επιρροή. Ο ίδιος αναφέρεται στον αγώνα της για την ένταξη της κοινωνικής οικονομίας στην πολιτική ατζέντα και στη διάθεση, όπως λέει, ενός ξεχωριστού κονδυλίου κατά την πρώτη περίοδο του Γιώργου Παπανδρέου.
«Έκανε μεγάλο αγώνα τότε να εντάξει την κοινωνική οικονομία και το πέτυχε. Επί του κ. Γιώργου Παπανδρέου διατέθηκε για πρώτη φορά ένα ατόφιο κονδύλι για την κοινωνική οικονομία, με στόχο την απασχόληση στα χαμηλότερα στρώματα. Ήταν ένα ζήτημα που την ενδιέφερε ιδιαίτερα, γιατί συνδεόταν με τη στήριξη των ανθρώπων που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη».
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει τις πρωτοβουλίες της για τους νέους αγρότες, αλλά και τις απευθείας συναντήσεις της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ με διάφορες κοινωνικές ομάδες.
«Η Μαργαρίτα ήταν υπέρ των αδύναμων και δεν έδινε σημασία στην οικονομική θέση, αλλά στον κοινωνικό ρόλο. Είχε πάρει πρωτοβουλίες για τους νέους αγρότες και διοργάνωνε απευθείας συναντήσεις της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ με διάφορες κοινωνικές ομάδες. Ήθελε να υπάρχει επαφή με τους ανθρώπους και να ακούγονται οι ανάγκες τους», λέει.
Η πολιτική αντίληψη της Μαργαρίτας Παπανδρέου, όπως την περιγράφει ο κ. Βασίλης Τακτικός, δεν εξαντλούνταν στη λειτουργία των κομμάτων. Πίστευε στην άμεση δημοκρατία και στη δύναμη των κοινωνικών συλλογικοτήτων, διατηρώντας σχέσεις με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συλλόγους και κινήματα που δραστηριοποιούνταν στο περιβάλλον, στην κοινωνική οικονομία και στην ειρήνη.
«Πίστευε στην άμεση δημοκρατία και όχι μόνο στο κόμμα και στην ιεραρχημένη πολιτική. Θεωρούσε ότι η ισχύς πρέπει να βρίσκεται στις συλλογικότητες. Είχε στενές σχέσεις με οργανώσεις της κοινωνίας και συλλόγους, όχι μόνο γυναικείους. Είχε επαφές με ανθρώπους που ασχολούνταν με το περιβάλλον, την κοινωνική οικονομία, την ειρήνη και άλλες κοινωνικές δράσεις. Πίστευε ότι τα κινήματα έπρεπε να ενισχυθούν και να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία», επισημαίνει.
Παράλληλα, ο κ. Βασίλης Τακτικός αναφέρεται στην κοινωνική δράση της Μαργαρίτας Παπανδρέου στην Αχαΐα, από το 1966, όπου συμμετείχε σε δράσεις κατά της φτώχειας και στη διανομή ρούχων με οργανώσεις από την Αμερική.
«Από το 1966, στην Αχαΐα, έκανε κοινωνικές δράσεις κατά της φτώχειας. Συνεργαζόταν με οργανώσεις από την Αμερική για τη διανομή ρούχων. Αυτή η δράση δείχνει ότι το ενδιαφέρον της για τους ανθρώπους και τις κοινωνικές ανάγκες υπήρχε από νωρίς. Δεν περιοριζόταν σε μια συγκεκριμένη περίοδο ή σε ένα μόνο κίνημα, αλλά αναζητούσε τρόπους να βοηθήσει και να κινητοποιήσει ανθρώπους».
Η εθελοντική δράση αποτελούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, βασικό στοιχείο της αντίληψής της για τα κινήματα. Δεν προωθούσε ανθρώπους που αναζητούσαν απλώς μια θέση, αλλά πρόσωπα που είχαν διάθεση προσφοράς. «Προωθούσε άτομα που είχαν κάτι να προσφέρουν και όχι καριερίστες. Έψαχνε να βρει εθελοντές μέσα στο κίνημα και πίστευε στη σημασία του εθελοντισμού. Για εκείνη, η συμμετοχή στα κινήματα έπρεπε να έχει ουσιαστικό περιεχόμενο. Δεν την ενδιέφερε απλώς να υπάρχουν άνθρωποι που θα καταλάμβαναν θέσεις, αλλά άνθρωποι που θα μπορούσαν να προσφέρουν στην κοινωνία», σημειώνει.
