Σύμφωνα με το χριστιανικό εορτολόγιο καθιερώθηκε να ονομάζεται Μεγάλη Τρίτη η τρίτη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας ή Εβδομάδας των Παθών του Ιησού Χριστού.
Η Μεγάλη Τρίτη, με το τροπάριο της Κασσιανής, μάς καλεί να σταθούμε ανάμεσα στη μετάνοια και την ελπίδα προετοιμάζοντας την καρδιά και το πνεύμα για τα Πάθη και την Ανάσταση.
Η Μεγάλη Τρίτη είναι μια από τις πιο ουσιαστικές ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας στην Ορθόδοξη Εκκλησία καθώς είναι αφιερωμένη κυρίως σε δύο σημαντικά μηνύματα, την παραβολή των Δέκα Παρθένων και την αμαρτωλή γυναίκα που μετανόησε και άλειψε με μύρο τον Χριστό.
Η παραβολή των δέκα παρθένων
Στην παραβολή των δέκα παρθένων, σύμφωνα με το Κατά Ματθαίον 25:1-13, δέκα παρθένες περιμένουν έναν γαμπρό. Οι πέντε έφεραν αρκετό λάδι για τις λάμπες που θα χρησιμοποιούσαν κατά την διάρκεια της αναμονής τους, ενώ οι άλλες πέντε χρειάστηκε να αγοράσουν περισσότερο λάδι μετά την καθυστέρηση της άφιξης του γαμπρού. Οι πέντε παρθένες που ήταν προετοιμασμένες για την άφιξη του γαμπρού ανταμείφθηκαν, ενώ ο γαμπρός απαρνήθηκε τις πέντε που δεν ήταν προετοιμασμένες.
Το τροπάριο της Κασσιανής
Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης ψάλλεται στις Εκκλησίες ο όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Το τελευταίο τροπάριο στην ακολουθία είναι αυτό της ευσεβούς και λογίας ποιητρίας του Βυζαντίου, Κασσιανής. «Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή».
Με βάση την παράδοση, ο αυτοκράτορας Θεόφιλος που την είχε απορρίψει για γυναίκα του, και εκείνη αποτραβήχτηκε σε μοναστήρι, συνεχίζοντας να είναι ερωτευμένος μαζί της, επιθυμούσε να την δει για μία τελευταία φορά πριν πεθάνει κι έτσι πήγε στο μοναστήρι όπου βρισκόταν. Η Κασσιανή ήταν μόνη στο κελί της γράφοντας το τροπάριό της όταν αντιλήφθηκε την άφιξη της αυτοκρατορικής ακολουθίας. Πλέον είχε αφιερώσει τη ζωή της στο Θεό γι’ αυτό και κρύφτηκε για να μην τη δει, άφησε όμως τον μισοτελειωμένο ύμνο πάνω στο τραπέζι.
Ο Θεόφιλος ανακάλυψε το κελί της και μπήκε σε αυτό ολομόναχος. Την αναζήτησε, εκείνη τον παρακολουθούσε μέσα από μία ντουλάπα στην οποία είχε κρυφτεί. Ο Θεόφιλος στενοχωρήθηκε και μετάνιωσε που για μία στιγμή υπερηφάνειας έχασε μία τόσο όμορφη και έξυπνη γυναίκα, στη συνέχεια βρήκε τα χειρόγραφα της Κασσιανής επάνω στο τραπέζι και τα διάβασε. Μόλις ολοκλήρωσε την ανάγνωση κάθισε και πρόσθεσε ένα στίχο στον ύμνο. Σύμφωνα με την παράδοση ο στίχος αυτός ήταν «ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη».
Ούτε λάδι την Μεγάλη Τετάρτη
Ουσιαστικά η παραβολή των δέκα παρθένων μάς υπενθυμίζει την ανάγκη για πνευματική εγρήγορση και το Τροπάριο της Κασσιανής τη δύναμη της μετάνοιας και της συγχώρεσης, μέσα από το παράδειγμα της αμαρτωλής γυναίκας που έδειξε βαθιά πίστη και ταπείνωση.
Σύμφωνα με την παράδοση την Μεγάλη Τρίτη συνεχίζεται η νηστεία για τους πιστούς, συνήθως αυστηρή χωρίς λάδι, ως προετοιμασία για τις επόμενες ημέρες.
Η ημέρα χαρακτηρίζεται από πνευματική κάθαρση, αλλά και καθαριότητα αφού σε πολλά μέρη της Ελλάδας, σε Μακεδονία και νησιά, την Μεγάλη Τρίτη επιλέγουν οι νοικοκυραίοι να καθαρίσουν το σπίτι και να προετοιμαστούν για το Πάσχα. Κάποιοι φουρνίζουν τσουρέκια, αλλά και κουλούρια της Λαμπρής.
